Een analyse van de deelstaatverkiezingen in Mecklenburg-Vorpommern

Voor het eerst in haar geschiedenis haalde de CDU bij een deelstaatverkiezing de kiesdrempel van vijf procent niet. De AfD kwam opnieuw als winnaar uit de bus in Mecklenburg-Vorpommern (MV). Dit illustreert meer dan duidelijk de razendsnelle veranderingen in het politieke landschap van Duitsland. Hoe is dit verkiezingsresultaat tot stand gekomen?

(Door Torsten Sting, Rostock)

De AfD werd de sterkste politieke kracht met 38,2 procent van de stemmen. De partij wist haar resultaat ten opzichte van de vorige deelstaatverkiezingen meer dan te verdubbelen. De SPD wist weliswaar – uitgaande van aanzienlijk lagere peilingen – een inhaalslag te maken, maar eindigde met een achterstand van bijna drie procent toch slechts op de tweede plaats. Die Linke zit al vier jaar in een coalitie met de SPD. Vroeger was Mecklenburg-Vorpommern een bolwerk van de partij. Nu verloor ze nog eens 3,4 procentpunten en moest ze het slechtste resultaat uit haar geschiedenis in deze deelstaat incasseren. De Groenen wisten op het nippertje nog de sprong naar het parlement te maken. Naast de conservatieven strandden ook de BSW en de FDP op de vijfprocentdrempel. Deze laatste haalde nog maar één procent van de stemmen en verdwijnt daarmee feitelijk van de politieke kaart. Ook al missen we beide partijen niet in het deelstaatparlement, toch spreken we ons uit tegen de ondemocratische kiesdrempel van vijf procent, die ertoe leidt dat een niet onaanzienlijk deel van de kiezers niet in het parlement vertegenwoordigd is.

Hoe is dit resultaat tot stand gekomen?

Net als bij de deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt speelde de nationale politiek een grote rol. De uiterst impopulaire regering van Merz [CDU] en Klingbeil [SPD] kreeg de rekening gepresenteerd voor haar beleid van bezuinigingen op de sociale voorzieningen. Dit kwam op verschillende manieren tot uiting.

Volgens een enquête van het opinieonderzoeksbureau infratest dimap is 59 procent van de kiezers van mening dat de bondsregering een lesje verdiende. Zestig procent van de ondervraagden maakt zich zorgen dat ze hun levensstandaard niet meer kunnen handhaven. 77 procent van de kiezers spreekt zich uit tegen de afschaffing van het recht op pensioen na 45 premiejaren.

Helaas was de AfD opnieuw de begunstigde van deze stemming. Zoals gewoonlijk profileerde de partij zich als de enige echte oppositie “tegen degenen daarboven” en koppelde dit aan haar racistische propaganda.

De rechtspopulisten wisten niet alleen teleurgestelde kiezers van de gevestigde partijen voor zich te winnen. Ze mobiliseerden, net als eerder in Saksen-Anhalt, veel niet-stemmers, een van de redenen waarom de opkomst met acht procent steeg. De AfD heeft zich bovendien in de loop der jaren stevig verankerd in gebieden waar de andere partijen steeds meer terrein verliezen.

Een belangrijke reden voor de sterkte van de AfD in Mecklenburg-Vorpommern ligt echter ook in de politieke zwakte van Die Linke. De partij wordt, als onderdeel van de deelstaatregering, terecht medeverantwoordelijk gehouden voor lage lonen, sociale problemen, veel lesuitval op scholen en een gebrek aan perspectief, met name op het platteland.

Waarom is de SPD zo sterk geworden?

Op het eerste gezicht lijkt de relatief goede uitslag van de SPD verrassend. De partij behaalde bijna het drievoudige van de huidige peilingen op federaal niveau, hoewel het resultaat nog steeds ruim vier procentpunten lager ligt dan bij de laatste deelstaatverkiezingen. Hier spelen drie factoren een rol. Minister-president en lijsttrekker Manuela Schwesig heeft een verkiezingscampagne gevoerd tegen de bondsregering en daarmee ook tegen haar eigen partijtop in Berlijn. Ze haalde met name uit naar de aanvallen op de pensioenen. 89 procent van de SPD-kiezers vindt het goed dat ze zich “steeds weer openlijk tegen de hervormingen van de bondsregering verzet”.

Bovendien slaagde ze erin om, door de nadruk te leggen op het duel tegen extreemrechts (“De vrouw tegen Blauw”- de kleur van de AfD), tactische stemmen van kiezers van andere anti-AfD-partijen aan te trekken. Voor veel kiezers ging het in de eerste plaats om het voorkomen van een scenario zoals in Saksen-Anhalt. Beide factoren droegen ertoe bij dat haar populariteitscijfers relatief hoog zijn. Als de regeringsleider rechtstreeks zou worden gekozen, zou zestig procent op Schwesig hebben gestemd. Vijftig procent van degenen die op de SPD stemden, gaf aan dat de lijsttrekker doorslaggevend was voor hun keuze. Slechts voor 29 procent was het programma van de ‘Sozis’ doorslaggevend.

Hoe gaat het nu verder?

Die vraag is vrij eenvoudig te beantwoorden. Er zijn nog vier partijen vertegenwoordigd in het deelstaatparlement. Niemand wil met de AfD regeren. Dan blijven de SPD, Die Linke en de Groenen over. Een coalitie van deze partijen is volgens de gangbare burgerlijk-parlementaire redenering de enige realistische optie. Als het zover komt, is het zeer waarschijnlijk dat de AfD als enige oppositiepartij hiervan zal profiteren.

Over een alternatieve aanpak schreven we vóór de verkiezingen: “Daarom zou Die Linke in de derde stemronde op Schwesig kunnen stemmen en zo een door de SPD geleide regering aan de macht helpen. Ze zou echter geen enkele verplichting moeten aangaan. Die Linke zou veeleer kunnen verklaren dat ze bereid is in te stemmen met die wetsvoorstellen van de deelstaatregering die een verbetering betekenen voor de loonafhankelijke bevolking. Mocht de deelstaatregering echter instemming willen voor de sluiting van ziekenhuizen, de uitzetting van nog meer mensen of bezuinigingen op sociale voorzieningen, dan moet zij haar stemmen elders zien te vinden.” Als men echter kijkt naar het beleid van de leiding van Die Linke in Mecklenburg-Vorpommern, is het nauwelijks aannemelijk dat zij haar huidige koers vrijwillig zal wijzigen.

De linkse factor als sleutel

Wij zijn van mening dat er voor een daadwerkelijke verandering van de samenleving een partij nodig is waarin wij ons als werkenden massaal kunnen organiseren. Een dergelijke politieke kracht ontbreekt momenteel in Duitsland en wij zien het als een centrale taak om die op te bouwen. Daarvoor zien wij Die Linke als het beste uitgangspunt. Met haar 150.000 leden creëert zij een kader waarin activisten zich kunnen organiseren en kunnen strijden voor huurdersrechten, tegen imperialistische oorlogen, voor solidariteit met stakers en waar ze kunnen discussiëren over socialistische ideeën.

Sol-leden strijden binnen Die Linke voor een socialistische, klassenstrijdgerichte koers. Na deze verkiezingsuitslag kan er geen sprake zijn van ‘doorgaan zoals voorheen’. Daarom roepen we de leden in Mecklenburg-Vorpommern op om een coalitie met de SPD en de Groenen af te wijzen en zich in te zetten voor een politieke koerswijziging.