Op 4 en 5 juni a.s. stelt het FNV-congres het meerjarenbeleidsplan 2026-2030 vast. Hoewel het congres zich nog moet uitspreken, kunnen we wel vaststellen dat het gevecht voor democratische en strijdbare vakbonden nog pas aan het begin staat. Toch is een strijdbare vakbeweging nodig die net zo hard voor onze belangen opkomt als rechtse regeringen voor de rijken en de grote bedrijven. Datzelfde speelt internationaal ook.

In Groot-Brittannië boeken linkse, strijdbare vakbondsleden de laatste tijd in meerdere bonden belangrijke vooruitgang in het gevecht om ze om te bouwen tot strijdbare democratische organisaties voor de klassenstrijd. Hieronder publiceren we een bekorte samenvatting van een artikel van de Socialistische Partij, de afdeling van het CWI in Engeland en Wales, met verslagen van de ontwikkelingen in vier vakbonden: de PCS, de CWU, Unite the Union en de UCU. Een opvallend kenmerk in meerdere van die bonden is dat voorheen linkse netwerken van activisten en bestuurders die in de afgelopen jaren leidende posities veroverd hadden, in de praktijk in veel gevallen hun strijdbaarheid snel aan de kapstok hingen: ze toonden zich strijdbaar links in woorden vóórdat ze verkozen werden, maar niet in daden nadat ze in die posities aan het vakbondswerk moesten.

De vakbondsleden die op ze gestemd hadden, verwachtten dat ze hard zouden vechten tegen ontslagen en bezuinigingen en voor behoud en verbetering van lonen en arbeidsvoorwaarden. Maar in plaats van de strijd aan te gaan tegen werkgevers en de overheid bleven ze hangen in overlegstructuren en stelden ze zich tevreden met resultaten binnen de marges die ondernemingen en overheden bepaalden.

Dat laat om te beginnen zien dat verkiezen van nieuwe mensen niet genoeg is. Er is een strijdbare democratische controle van onderaf nodig, met ook tussentijds afzetbare bestuursposities en met bestuurderssalarissen op het niveau van de werkers die ze vertegenwoordigen, om te helpen nieuw verkozen leidingen bij de les te houden.

Daarnaast maakt het duidelijk dat vakbondsbeleid dat uitgaat van de overlegeconomie, van polderen zeg maar, in deze tijd van kapitalistische crisis en militarisering alleen maar betekent dat de bonden werkgevers en overheden mogen helpen ons te laten inleveren.

De verdere radicalisering binnen belangrijke Britse vakbonden laat zien dat veel leden daar genoeg van hebben.

CWI-PROGRAMMA VOOR DE STRIJD VOOR DEMOCRATISCHE VAKBONDEN WINT TERREIN

De Socialistische Partij, de afdeling van het CWI in Engeland en Wales, organiseert werkgroepen van partijleden in de meeste Britse vakbonden. Vakbondsleden van het CWI werken waar mogelijk mee binnen organisaties van ‘breed links’ (Broad Left) en werken samen met andere linkse krachten en militanten om de vakbonden op te bouwen tot strijdbare, democratische organisaties voor de klassenstrijd tegen werkgevers en kapitalistische regeringen. In dit vakbondswerk zijn de afgelopen maanden belangrijke stappen vooruitgezet nu de crisis van de Starmer-regering en het Britse kapitalisme zich verdiept en arbeiders op zoek zijn naar de beste ideeën, programma’s en leiders om terug te vechten.

GROTE OVERWINNING VOOR LINKS IN DE PCS

(artikel door leden van de Socialistische Partij in PCS)

De linkse ‘Coalition for Change’ heeft bij de bestuursverkiezingen van de vakbond Public and Commercial Services (PCS, vertegenwoordigt ambtenaren) een verbluffende overwinning van 21 van de 35 zetels behaald, inclusief de voorzitter en vicevoorzitter, op basis van een strijdbaar democratisch programma.

De Coalition bestaat onder meer uit aanhangers van het PCS Broad Left Network, waaraan leden van de Socialistische Partij deelnemen. Zes leden van de Socialistische Partij zijn gekozen in het nieuwe NEC, waaronder vice-voorzitter Dave Semple.

Op dezelfde dag dat de PCS-uitslag bekend werd gemaakt, werd Starmer’s Labour [Keir Starmer, Brits premier, en de regerende Labour-partij – red.] vernederd bij de lokale verkiezingen – afgestraft vanwege de voortzetting van de bezuinigingen en de aanvallen op de arbeidersklasse, die eerdere conservatieve regeringen (de Tories) sinds 2010 hadden doorgevoerd.

De openbare diensten en de infrastructuur blijven afbrokkelen; de anti-vakbondswetten van de Tories blijven van kracht; en met de oorlog in het Midden-Oosten beginnen de prijzen steeds sneller te stijgen terwijl de lonen stagneren. Voor de meerderheid van werkenden zal de centrale kwestie in de komende periode de nieuwe crisis van de kosten van levensonderhoud zijn en hoe ze rond kunnen komen.

‘Left Unity’ weigerde Starmer uit te dagen

In het verleden wist de zogenoemde ‘Left Unity’-beweging in de PCS een sterke positie te verwerven zonder dat er echter in het beleid van de bondsleiding veel veranderde. De uitgaande door Left Unity gedomineerde PCS-leiding leed de zware nederlaag bij de NEC-verkiezingen vooral door hun weigering de regering-Starmer en haar bezuinigingsmaatregelen zelfs maar minimaal te bestrijden.

Ze weigerden een motie van de Jaarlijkse Afgevaardigdenconferentie (ADC) van 2025 uit te voeren, die een serieuze nationale campagne eiste over lonen, pensioenen, bezuinigingen en arbeidsomstandigheden. In plaats daarvan gaven ze onderhandelaars de opdracht om binnen de loonlimieten van de regering voor 2025-26 te blijven. Ondanks de historische banenverliezen bij de overheid, die in de tienduizenden lopen, slaagden ze er niet in een nationale campagne te lanceren om banen en diensten te verdedigen.

Dit is de achtergrond van de ADC van 2026. In plaats van de Labour-regering van Starmer te dekken, zal het nieuwe NEC nu de strijd moeten aangaan in het belang van de leden. Dit werd breed gesteund op de ADC.

Wie heeft de leiding?

Van 2024 tot 2025 was er een linkse coalitiemeerderheid in het NEC, maar Left Unity behield in die fase wel de voorzitter, Martin Cavanagh. Die misbruikte zijn bevoegdheden als voorzitter om te voorkomen dat de linkse meerderheid haar programma voor verandering ten uitvoer zou brengen. Hoewel het nieuwe NEC zich heeft verbonden tot een serieuze strijd, en Cavanagh verslagen is, blijft PCS-secretaris-generaal Fran Heathcote, die ook hoort tot de nu verdreven Left Unity-fractie, wel aan. Toen op de laatste dag van de ADC de regering een gemiddeld loonstijgingsdoel van 3,5% bekendmaakte, negeerde ze onmiddellijk de ADC-besluiten en verwelkomde de regeringsdoelstelling als “onvoldoende, maar wel een stap vooruit”.

De vraag wie de leiding over de vakbond heeft blijft dus een belangrijk thema. Onder Left Unity is de macht steeds meer geconcentreerd in handen van de leiding, die zich heeft verzet tegen pogingen om haar ter verantwoording te roepen, ondanks instructies van eerdere conferenties. De tuchtregels van de vakbond worden van oudsher gebruikt om afwijkende meningen te onderdrukken, meestal tegen links. Het aantal van dergelijke gevallen lijkt te zijn toegenomen onder de leiding van Left Unity.

Bestrijd verdeeldheid

Dit is een periode van wereldwijde onrust: van oorlog, racisme, klimaatverandering en bezuinigingen. De pro-kapitalistische regering van Labour gaat niet uit van wat nodig is voor de arbeidersgemeenschappen. Haar verraad voedt de opkomst van de rechts-populistische Reform-partij en brengt het risico van toenemend racisme en verdeeldheid met zich mee.

Het is van cruciaal belang dat de vakbonden zich aan het hoofd van de beweging plaatsen tegen dit ‘verdeel en heers’, dat de arbeidersbeweging verzwakt in het belang van de rijke bazen. Het antwoord van de Labour-regering is geweest om Reform te volgen de politieke goot in door hun anti-migrantenretoriek en -beleid op te voeren.

De vakbondsbeweging, met meer dan 6,5 miljoen werknemers uit alle gemeenschappen, moet de strijd tegen Farage en extreemrechts leiden onder de slogan die in 2018 door het TUC-congres is aangenomen – Banen, Woningen, Geen Racisme – naast een omvangrijk programma voor socialistisch publiek eigendom van nutsbedrijven.

CWU-CONGRES DEBATTEERT OVER LIDMAATSCHAP LABOURPARTIJ

(door Deji Olayinka, afgevaardigde van de afdeling United Tech and Allied Workers)

Het algemeen congres van de Communication Workers Union ging van start slechts drie dagen na een verpletterende nederlaag bij de lokale verkiezingen, waarbij het publiek de Labourpartij van Keir Starmer bij de stembus overweldigend afwees.

Oorspronkelijk zou het een gewoon congres worden. Maar nadat meerdere afdelingen moties hadden ingediend om het lidmaatschap van de Labourpartij op te zeggen, wijzigde het Nationaal Uitvoerend Comité (NEC) de agenda.

Het NEC stelde een speciaal rapport voor waarin werd opgeroepen tot voortzetting van hun bestaande poging om binnen de Labour-partij te strijden. Hierdoor werden de oorspronkelijke moties tot uittreding niet opgenomen en kregen de afdelingen slechts enkele weken de tijd om amendementen op het NEC-rapport in te dienen.

Voordat het debat over de relatie van de vakbond met de Labour-partij begon, hield Angela Rayner een toespraak voor de conferentie. Een andere afgevaardigde van mijn afdeling stelde voor dat we tijdens Rayners toespraak de zaal zouden verlaten, en dat hebben we gedaan.

Rayner zei dat Labour beoordeeld moet worden op daden, niet op woorden, dus moest ik in mijn toespraak uitleggen dat het Unite-vakbondscongres van 2025 met overweldigende meerderheid had gestemd voor opschorting van haar Unite-lidmaatschap vanwege haar optreden in het vuilnisconflict in Birmingham, waar een Labour-gemeenteraad, gesteund door Labour-parlementsleden, dreigde met ontslag en heraanstelling [op veel slechtere arbeidsvoorwaarden – red.] van stakende vuilnisophalers.

Herprivatisering

Mijn belangrijkste punt was de oproep aan onze vakbond om ons Labour-lidmaatschap op te zeggen, zodat we onze middelen alleen kunnen gebruiken om kandidaten, politici en partijen te steunen die ons beleid steunen – zoals de herprivatisering van Royal Mail en British Telecoms – en te strijden voor de bredere arbeidersklasse.

Algemeen secretaris Dave Ward en verschillende Labour-leden spraken zich uit tegen uittreding, met het argument dat de vakbond de kans heeft om Labour te veranderen door erin te blijven. Ik wees op de rol van de spoorwegvakbond RMT, die niet aangesloten is en toch de op één na grootste vakbondsdonatie aan Jeremy Corbyn kon doen tijdens zijn campagne voor het Labour-leiderschap, en die meer heeft bereikt in haar campagne voor de hernationalisatie van de spoorwegen dan de CWU bij de hernationalisatie van Royal Mail. Bijna alle sprekers die aan het woord kwamen, waren echter Labour-raadsleden en -leden, en de stemming werd verloren.

In het laatste agendapunt van de sectie introduceerde Dave Ward het beleid van het NEC, dat een voortzetting was van de bestaande aanpak. In tegenstelling tot de gangbare praktijk op eerdere conferenties was er geen debat toegestaan over dit agendapunt; de voorzitter ging direct over tot stemming.

Boze stemming onder de leden

Sommige afgevaardigden en delen van de leiding probeerden de indruk te wekken dat de roep om uittreding werd aangewakkerd door een minderheid die door de Socialistische Partij was misleid. (En dat terwijl ik de enige afgevaardigde was die er lid van is!) De feiten spraken echter andere taal. Een Facebookbericht van de CWU waarin werd gemeld dat de vakbond „aangesloten blijft bij Labour” werd overspoeld met reacties van leden die boos waren over de uitkomst. In tegenstelling tot de suggestie van Ward en anderen is er geen sprake van ‘misleiding’ maar van een groeiende boosheid over het Labour-beleid en steeds meer steun voor het stopzetten van de politieke bijdrage aan Labour.

Mijn eigen afdeling wil dat het bestuur “helpt bij het organiseren van een vakbondsbrede raadpleging van alle leden, inclusief vergaderingen, over het beste gebruik van het politieke fonds van de vakbond, met inbegrip van de kwestie van het financieren van kandidaten buiten de Labour-partij die het door de CWU overeengekomen beleid steunen. Wij denken dat dit een essentieel onderdeel kan zijn van het tot stand brengen van processen en praktijken die de leden politiek kunnen betrekken en hun blik kunnen verruimen op wat echte politieke vertegenwoordiging zou moeten zijn.”

GROTE OVERWINNING VOOR LINKS BIJ EC-VERKIEZINGEN VAN UNITE THE UNION

(door Rob Williams, lid van het uitvoerend comité van de Socialist Party en lid van Unite)

[Unite the Union, kortweg Unite genoemd, is een van de grootste Britse vakbonden, met 1,2 miljoen leden verspreid over tientallen verschillende sectoren, zowel bij bedrijven als overheden.]

Op het moment van publicatie is bekendgemaakt dat de linkse kandidatenlijst ‘Workers Unite/Back to the Workplace’ een overweldigende overwinning heeft behaald bij de verkiezingen voor de Unite Executive Council (EC), het belangrijkste orgaan van lekenleden van de vakbond. Ze hebben de kandidaten die werden gesteund door de groep Members United/United Left verslagen met 41 tegen 18 zetels, met 2 onafhankelijken.

Onder de gekozenen bevinden zich vier leden van de Socialist Party en mede-aanhangers van Unite Broad Left, als onderdeel van deze lijst die het manifest steunde waarop Sharon Graham zich baseerde toen ze in 2021 de verkiezing voor algemeen secretaris van de vakbond won. Zij heeft een strijdbare aanpak op het gebied van arbeidsverhoudingen. Onder haar leiding heeft Unite zijn strategie voor stakingsacties versterkt, meer dan 1.500 arbeidsconflicten aangespannen en 83% daarvan gewonnen. Die conflicten hebben de leden 605 miljoen pond opgeleverd.

De overwinningsmarge bij de EC-verkiezingen toont aan dat de vertegenwoordigers en activisten van Unite niet willen afstappen van het militante vakbondsverleden onder leiding van Sharon Graham. Dit zou wel het geval zijn geweest als de groep Members United/United Left had gewonnen.

Dit resultaat zal een grote impact hebben op de EC van Unite, die de afgelopen drie jaar verlamd is geweest door de machinaties en dwarsliggingstactieken van United Left, zonder duidelijke meerderheid.

Mandaat voor militante strategie

Deze overwinning geeft de vakbond een duidelijk mandaat om haar militante industriële strategie voort te zetten en de politieke uitdaging van de Labour-regering onder Starmer het hoofd te bieden.

Dit is scherp in beeld gekomen tijdens de heroïsche 15 maanden durende vuilnisophalersstaking in Birmingham, die sinds maart vorig jaar voor onbepaalde tijd duurt. Starmer heeft zich volledig geschaard achter de brute ontslag- en heraanwervingspraktijken van de bezuinigende Labour-gemeenteraad. Deze titanenstrijd was de aanleiding voor een spoedmotie op de beleidsconferentie van Unite vorig jaar, ingediend door afgevaardigden die lid waren van de Socialistische Partij, om de vuilnisophalers te steunen en alle raadsleden die lid waren van Unite, evenals de toenmalige Labour-vicepremier Angela Rayner, te schorsen als lid van de vakbond. De motie werd vrijwel unaniem aangenomen, met slechts een handvol afgevaardigden van United Left die haar niet steunden.

Maar de motie stemde er ook mee in om binnen Unite een discussie te openen over de relatie met Labour. Dit moet nu op alle niveaus van de vakbond plaatsvinden.

De verkiezing van de Uitvoerende Raad leidt naar de verkiezing van de algemeen secretaris, die de komende maanden zal plaatsvinden en waarbij Sharon Graham zich herkiesbaar zal stellen. Op maandag 27 april, de dag waarop de verkiezing werd gesloten, vond een staking plaats van een groep Unite-bestuurders die zich bij de vakbond Community hebben aangesloten. Het was een duidelijke poging om de vakbond te destabiliseren en is een waarschuwing dat de strijd om Unite nog steeds gaande is.

Maar deze maandag was ook de dag waarop de vuilnisophalers in Birmingham een nieuw aanbod afdwongen dat een einde zou kunnen maken aan het vuilnisconflict. Een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de vuilnisophalers, Danny Taylor, werd vanuit de Workers Unite-lijst gekozen in de EC. Dit is de basis van de botsing binnen Unite, en de uitslag van de EC-verkiezingen biedt de kans om de vakbond zowel op industrieel als politiek vlak vooruit te helpen.

DUNCAN MOORE HERKOZEN IN ONDERWIJSBOND UCU

De steun van de leden voor een strijdbare strategie binnen de University and College Union kwam tot uiting bij de verkiezingen voor het NEC onder de leden uit het voortgezet onderwijs. Dit jaar ging 67% van de eerste voorkeursstemmen naar linkse kandidaten voor de zetels die in het Verenigd Koninkrijk worden verkozen. Duncan Moore, lid van de Socialistische Partij, werd herkozen met het op één na hoogste aantal eerste voorkeursstemmen en een hoger percentage van de stemmen dan toen hij twee jaar geleden voor het eerst werd gekozen.

Ons campagnemateriaal viel op door de eisen voor een gezamenlijke staking en voor samenwerking van de vakbond met andere vakbonden bij het aanpakken van de kwestie van de politieke vertegenwoordiging van de arbeidersklasse. Over het geheel genomen hebben de rechtse groeperingen echter hun krappe meerderheid in de FEC en in het bredere nationale bestuur van de vakbond behouden, voornamelijk dankzij de winst die vorig jaar werd geboekt.